شب بسربردن در محیط زیبای کوهستان یکی از لذت های کوهنوردی است. این لذت با برتری در هنر کمپ زدن و آشپزی کردن در کوه تقویت می شود.برپا کردن یک خانه موقت در طبیعت باید کاری سریع باشد و بتواند باعث بوجود آمدن پناهگاهی خوب ، رختخواب گرم و غذای خوب شود. این کار باید با چنان دقت و توجهی انجام گیرد که هیچ ردپایی از شما در طبیعت به جا نماند. انتخاب یک پناهگاه بستگی به شرایط و توجیهات یک کوهنورد دارد .
۱- چادر
چادر عادی ترین پناهگاه چند منظوره است . برپا کردن چادر نسبتا ساده است و در ده دقیقه یا کمتر می توان آن را زد. چادر محیطی خصوصی ایجاد می کند و محل خوبی در پناه از باد و باران و خورشید  است. چادر را تقریبا در هر جایی می توان استفاده کرد و اغلب جای کافی برای شما و وسایل شما در آن وجود دارد . چادر معمولا اولین انتخاب برای پناهگاه در سرزمین های مرتفع ، روی یخچال ها و کمپ های زمستانی در بادهای نسبتا معتدل و در جنگل ها و سرزمین های خرس ها و پشه ها است.
چادرهایی که در کوهنوردی استفاده می شوند به عنوان چادرهای سه فصل ( غیر زمستان ) و یا چهار فصل ( شامل همه فصل ها و کمپ روی برف ) دسته بندی می شوند.

• چادر سه فصل : این چادرها از نظر وزن سبک تر هستند و ساختمان ساده تری دارند . قسمتهای جانبی یا بالای این چادرها از تور درست شده است که برای تهویه و حفاظت از حشرات به کار می روند و در کم کردن وزن چادر نقش دارند. اما باد می تواند دانه های برف را از سوراخ های این تور به داخل چادر براند. این نوع چادرها برای فعالیت های مختلف کوهنوردی از بهار تا اواسط پاییز مناسب هستند  و چیزهای خوبی برای برنامه های یک هفته ای که وزن بار در آنها باید به حداقل برسد، هستند.
  
• چادر چهار فصل : این نوع چادرها معمولا سنگین تر ، گران تر و محکمتر از چادرهای دیگر هستند و باید بتوانند در شرایط زمستانی بادهای شدید و برف زیاد را تحمل کنند. تیرک این چادرها قوی تر است و به جای فایبرگلاس از آلمینیوم قوی یا کربن ساخته شده است و بادوام  هستند. درها ، پنجره ها و هواکش های این چادرها از پارچه های محکمی ساخته شده اند و می توان با استفاده از زیپ های آنها تا مقداری که بخواهید آنها را باز یا ببندید ( در هنگام بستن آنها باید به مسئله تهویه هم فکر کرد ) . پوش خارجی آنها در اطراف چادر تا نزدیک زمین می رسد. چادرهای چهارفصل معمولا دارای حداقل ۳ تیرک هستند و دقت زیادی برای ریسمانهای متصل به آنها صورت گرفته است. بعضی از تولیدکنندگان یک کیت اضافی ریسمان هم برای اتصال درونی ، همراه چادر خود عرضه می کنند تا قدرت نگهداری چادر را بالا ببرند. معمولا فرم خارجی چادر به نوعی به شکل گنبد است . ( فرم های گنبدی ، گنبدی آزاد و تونلی حلقه ای از مهمترین فرم های چادر هستند. )
  
• برپایی مراقبت و نظافت چادر : زمانی که چادر را برپا یا جمع می کنید ، تیرکهای چادر را که در جای مخصوصی به نام آستین رانده می شوند به عوض کشیدن به جلو فشار دهید . کشیدن تیرک باعث جداشدن بندهای تیرک و آسیب واردشدن به آستین های تیرک می شود. اگر دو یا سه نفر از اعضای تیم طرز برپا یا جمع کردن چادر را بلد باشند ، کار خیلی سریع تر و راحت تر انجام می شود. یک نفر می تواند چادر را نگه دارد که باد آنرا نبرد ، نفر بعدی تیرک ها را درون آستین می کند و نفر بعدی آنها را از آستین رد می کند. از پوشیدن کفش درون چادر خودداری کنید تا کف آنرا از آب ، آشغال و ساییدن حفظ کنید. یک جاروی کوچک یا ابر اسفنجی و یک حوله را می توان در نظافت کف چادر به کار برد. در برنامه های طولانی تر یک زیرانداز یا سایبان با خود داشته باشید و برای جلوگیری از ساییده شدن کف چادر ، آن را در زیر چادر روی زمین بیاندازید. ( لبه های آنرا تا بزنید تا پارچه روی زمین ، کانالی برای آب باران نباشد) . پس از هر برنامه اگر چادر را توسط هوا خشک کنید ، این وسیله سالهای زیادی به شما خدمت خواهد کرد. برای تمیز کردن می توانید آن را با آب و مایع تمییز کننده بشویید .نقاط کثیف را با ابر اسفنجی شستشو و تمییز کنید . برای تمیز کردن چادر از ماشین لباسشویی و خشک کن استفاده نکنید. حرارت زیاد و قرار گرفتن طولانی مدت چادر در زیر نور خورشید به موادی که چادر را ساخته اند ، صدمه وارد می کند . بنابراین برای مدت طولانی چادر را بلا استفاده در معرض نور خورشید قرار ندهید . اشعه ماورای بنفش که برپوش رویی چادر برخورد می کند ، می تواند حتی در طول یک فصل آنرا را ازبین ببرد. اگر به بدن یا دستهای خود داروی دفع حشرات زده اید ، چادر را لمس نکنید. مواد شیمیایی درون این داروها می توانند به چادر صدمه وارد کنند.
  

۲- پناهگاههای برفی
وقتی درجه حرارت بسیار پایین می آید و یا توفان های زمستانی باعث بادهای قوی و بارش برف زیاد می شوند ، کوهنوردان فعال ترجیح می دهند که به عوض چادر در یک پناهگاه برفی استراحت کنند و بخوابند. ساختن یک غار برفی و یا ایگلو وقت زیادی می گیرد ، اما بسیار مطمئن تر از چادر هست و در هوای سرد از چادر گرمتر است. افراد تازه کار در امر پناهگاه های برفی در برخورد اول تعجب می کنند که این پناهگاه ها چقدر گرم و راحت هستند و اقامت در این پناهگاه ها می تواند چه تجربه لذت بخشی باشد. هوای داخلی یک پناهگاه برفی در هر شرایط بد آب و هوایی حداقل صفر درجه است و زمانی که چند نفر در آن ساکن هستند ، درجه حرارت از این هم بالاتر می رود. در توفان هنگامی که باد برف زیادی را توده می کند ، غار محکم تر می شود، در صورتی که در این شرایط سطح چادر باید مرتبا از برف پاک شود تا چادر فرو نریزد. در برنامه های طولانی مدت زمستانی ، کار صحیح درست کردن پناهگاه برفی است. هرچند وقت بیشتری خواهد گرفت ولی در عوض چند شب را می توان در آن بسر برد.
مدت طولانی ساختن غار و نیرویی که باید صرف آن کرد ، امتیازات منفی این پناهگاه ها هستند. در مقایسه با انواع پناهگاه های برفی ، سریع ترین آنها سنگر برفی است (ایجاد گودال داخل برف به همراه سقفی از بلوک برفی ) ، بعد از آن غار برفی قرار دارد و ایگلو (خانه برفی کروی یا قطبی ) بیشتر از همه وقت می گیرد. ساختن پناهگاه های برفی احتیاج به وسایل مخصوصی ندارد. با استفاده از بیلچه های کوهنوردی و احتمالا اره برفی ( برای بریدن بلوک برفی ) ، می توان این نوع پناهگاه ها را برپا کرد . اما ساختن این تیپ پناهگاه ها به مهارت احتیاج دارد. قبل از اینکه عازم برنامه ای بشوید که در آن از کمپ های برفی استفاده کنید ، حتما طریقه ساختن آن را یاد گرفته و تمرین کنید .( می توانید برای دانستن جزئیات بیشتر به منبع این نوشتار مراجعه بفرمایید.)
انتخاب محل کمپ
محل مناسب برای کمپ باید راحت ، دارای فضای کافی برای چادر زدن ، آشپزی ، چشم انداز خوب و نزدیک به منابع آب باشد . بعضی از نقاط تمام این شرایط را دارد اما انتخاب محل کمپ مانند یک معامله می ماند. صعود کنندگان ممکن است از یک نقطه مناسب کمپ رد شوند و جایی دیگر را انتخاب کنند ، چراکه به قله نزدیک تر باشند.
باد مسئله قابل توجهی در پیدا کردن محل کمپ است و کوهنوردان در عمل یاد می گیرند که نقاط  ایمن از باد را به عنوان پناهگاه استفاده کنند. محل کمپ بر روی خط الراس در معرض بادهای شدیدی خواهد بود. یک شکاف روی خط الراس یا کمی پایین تر از خط الراس هم جزء بادگیرترین نقاط به حساب می آید. در اکثر نقاط ، باد غالب معمولا از جهت خاصی می وزد . بادهای کوهستانی پرقدرت هستند. بادی که بعدازظهر به طرف بالای شیب می وزد ، در هنگام شب ممکن است جهت خود را عوض کند و به صورت باد سرد و سنگینی از نقاط برفی بالا به طرف پایین بوزد. در هنگام تثبیت اوضاع جوی ، هوای سرد که سنگین تر از هوای گرم است ، به طرف پایین سرازیر می شود و درون دره ها و فرورفتگی ها جریان پیدا می کند. ازاین رو اغلب در جلگه ها و حوزه رودخانه ها نسیم و هوای خنکی وجود دارد . شب ها در کنار رودخانه و یا دریاچه ها ، هوا چند درجه سردتر از ارتفاعات نزدیک است.
در هنگام زدن چادر به مسیر ورزش باد توجه کنید . اغلب مواقع بهترین نقطه چادر زدن در پناه درختان  و یا صخره هایی که باد نمی گیرند ، است. قراردادن درب چادر در مسیر وزش باد ، سبب انبساط آن و به حداقل رساندن آویختگی چادر می شود. در هوای توفانی ، طوری چادر را برپا کنید که پشت آن به باد باشد تا زمانی که درب آن را باز می کنید باران و برف توسط باد به داخل نیایند.
توجه کنید که تغییر درجه حرارت چگونه می تواند در انتخاب محل کمپ تاثیر بگذارد . به عنوان مثال از زدن کمپ در دهلیز ها و کنار بستر رودخانه ها که بر اثر یک توفان و رگبار می توانند به مسیر سیل تبدیل بشوند ، خودداری کنید . اگر در نزدیکی رودخانه چادر می زنید ، احتمال بالا امدن ارتفاع آب رودخانه را در نظر داشته باشید. در زمستان و یا در ارتفاعات مطمئن شوید که محل برپایی کمپ شما در مسیر و معرض بهمن نیست.

• هیچ اثری از خود به جا نگذارید:یک مسئله مهم در انتخاب محل کمپ ، تاثیر گذاشتن بر طبیعت است. هرچه عبور انسانها از آن نقطه بیشتر باشد ، آن منطقه هم آسیب پذیرتر خواهد بود و احتیاط بیشتری باید از جانب شما صورت بگیرد. در زیر به پاره ای نکات در مورد پیداکردن محل به طور مختصر اشاره می شود. این نکات با درنظرگرفتن تاثیر کمتر بر طبیعت انتخاب شده اند:
  
  • بهترین محل : منطقه تثبیت شده با برف کاملا کوبیده شده و سفت شده
    
  • محل خوب : تخته سنگ ها ، نقاط ماسه ای یا خاکی مسطح ، نقاط بدون علف در جنگل های عمیق
    
  • محل نامناسب: دشتهای پوشیده از علف ، نقاط دارای پوشش گیاهی بالاتر از سطح جنگل ها
    
  • بدترین محل : نقاط مجاور دریاچه ها و رودخانه ها
    
• کمپ زدن در برف و برنامه های زمستان : برای کمپ زدن در زمستان باید دارای پناهگاهی خوب ، وسایل گرمایی و مهارت خشک باقی ماندن باشید. در شرایطی که هوا به سرعت عوض می شود و درجه حرارت هم نزدیک صفر و برف هم کم است ونیز در برنامه های کوتاه مدت و یا شرایطی که باید کمپ را سریع برپا کرد ، مطمئنا چادر بهترین وسیله است. در وسط روز و زمانی که خورشید در پشت ابرها پنهان است ، حرارت درون چادر می تواند ۲۲ تا ۲۸ درجه گرمتر از هوای بیرون باشد. تحت این شرایط می توان لباس و کیسه خواب خیس را خشک کرد. پناهگاه هایی که از برف درست می شوند ، مثل غار برفی و ایگلو (  Igloo) جهت برپا شدن به زمان بیشتر و مهارت و تلاش احتیاج دارند ، اما از طرفی قوی تر ، جادارتر و حتی در هوای خیلی سرد هم گرم هستند.
  
• برپایی چادر در زمستان : محل برپایی چادر را به دور از نقاط خطرناکی مانند شکاف یخی ، مسیر بهمن و یا نقاب ها انتخاب کنید. شکل وزش باد را در منطقه بررسی کنید اگر برف مانند سنگ سخت است و یا در سطح زمین شکل هایی از برف درست شده است، به معنی بادخیز بودن منطقه است. اما اگرمنطقه حاوی برف پودری یا شل است به منزله آن است که منطقه از باد در امان است و یا برف های جمع شده توسط باد به آنجا آورده شده اند. یک منطقه گود در برف پودری ، می تواند پناهگاه خوبی از دست باد باشد ولی شاید مجبور باشید که برف روی چادر را مرتبا پاک نمایید.
  

محل انتخابی حتی المقدور مسطح باشد . منطقه ای که چادر روی آن قرار خواهد گرفت را کاملا برف کوبی کنید تا سطح منطقه بتواند وزن چادر و متعلقات را تحمل کند و بتوانید بندهای چادر را در برف بکوبید. صاف کردن و مسطح ساختن محوطه زیر چادر از لیزخوردن افراد در طول شب جلوگیری می کند و بدین وسیله از نقاط  برجسته و قلنبه سطح زمین خلاص می شوید. اهمیت این نکته زمانی است که تصمیم داشته باشید چند شبی را در آن محل بسر ببرید. چراکه برف زیر چادر بعد از شب اول مانند سنگ سفت می شود و هر برجستگی در سطح آن به صورت یخ زده در می آید. یک بیل با صفحه ای چهار گوش برای تسطیح محل چادر وسیله خوبی است. کوبیدن برف منطقه با « کفش های برف » باعث فشرده شدن سطح برف می شود . اسکی نیز وسیله خوبی برای صاف کردن است. اگر سطح زیر چادر کمی شیب دار است ، طوری بخوابید که سر شما در بالای شیب باشد.
بعد از برپا کردن چادر ، حفره ای به عمق ۳۰ سانتی متر در جلوی چادر ایجاد کنید. افراد می توانند هنگام بستن یا بازکردن گتر و در آوردن کفش های خود ، راحت در چادر بنشینند و پاهای خود را در این گودال قرار دهند . وسایل پخت و پز و اجاق آشپزی را هم در آن طرف این گودال قرار دهید. در هوای توفانی این گودال محل خوبی برای برای محافظت چراغ از شر باد است و به کوهنوردان اجازه می دهد که هنگامی که در کیسه خواب خود هستند ، کمی به جلو بخزند و آشپزی خود را انجام دهند . دالان رودی چادر را می توان روی این گودال برقرار کرد.
اگر چادر در معرض باد است ، دور آن دیوار هایی از برف ایجاد کنید. این دیوار ( که باید بین ۱ تا ۲ متر باشد ) را در هر نقطه ای در پیرامون چادر می توانید درست کنید تا جلوی برخورد باد به چادر را بگیرد. هرچه قدر دیوار بلندتر باشد باید آن را دورتر از چادر درست کرد. مثلا  یک دیوار یک متری باید یک متر هم از چادر فاصله داشته باشد. این کار به این دلیل صورت می گیرد که باد در قسمت پناهگاه دیوار ، برف زیادی را انبار خواهد کرد و این منطقه خیلی سریع پرخواهد شد . ساده ترین و سریع ترین راه برپا کردن دیوار ، کندن بلوک های برفی با استفاده از اره برفی و یا قسمت نوک بیل و قرار دادن آنها روی هم هست.
در زمان توفان باید هر چند وقتی سقف چادر را از برف پاک کرد . در اغلب توفان ها مسئله مهم برفی که از آسمان می بارد نیست ، بلکه برفی است که توسط باد آورده می شود . در قسمت پناهگاه دیوار و چادر ، باد برف زیادی را جمع خواهد کرد.در چادری که حتی تا نیمه در برف فرورفته است ، خطر خفگی وجود دارد، مخصوصا که درون آن پخت و پز هم در جریان باشد.علاوه بر این ، جمع شدن برف زیاد روی چادر می تواند باعث شکسته شدن تیرک ها و یا فروریختن کل چادر بشود. بطور منظم سعی کنید که برف جمع شده روی دیوارهای چادر را بتکانید و با بیل برف هایی که در قسمت تماس پوش دوم با برف هستند را پاک کنید تا هوا بتواند بین پوش بیرونی و چادر در جریان باشد . دقت کنید که به هنگام برف روبی ، با صفحه بیل خود چادر را پاره نکنید. وزن زیاد برف می تواند باعث پاره شدن پوش نایلونی چادر شود. در توفانهای قوی و دراز مدت ، چادر می تواند در برف جمع شده به دور آن گم شود. شاید هم مجبور شوید که چادر را از محل فعلی آن به روی سطح برف های جدید منتقل کنید.
 

                                                       منبع نوشتار: کتاب کوهنوردی ، لذت آزادی در اوج بلندی ها
                                                                             جلد اول  :  کوهنوردی
                                                                               ترجمه رحیم دانایی